ÇUKUROVA GAZETECİLER CEMİYETİ ÖZDENETİM DİVANI YÖNETMELİĞİ

KURULUŞ

MADDE 1- Çukurova Gazeteciler Cemiyeti (ÇGC) Tüzüğü’nün 26. maddesi gereğince Özdenetim Divanı kurulur. Özdenetim Divanı’nın kuruluş gerekçesi şöyledir:
Toplumda zaman zaman yakınmalara yol açan basın meslek ahlak ve ilkelerinin ihlalini önleme ile etik değerlere sahip çıkma görevi, ÇGC’nin öncelikli sorumluluklarından olmuştur. Bu bilinçle ÇGC Genel Kurulu’nda Özdenetim Divanı oluşturulmasına karar verilmiştir.
Bu kurul, tüm iletişim araçlarının yayınlarında görülebilecek meslek ilkelerinden sapma ya da etik kurallara aykırılıkları; hiçbir kurum ve makamdan izin almadan, sadece kamu felsefesi bilinciyle kamu adına kullandığı yetkiye dayanarak inceleyebileceği gibi, yayınlardan zarar gören kişi ya da kuruluşların yakınmaları üzerine de harekete geçip, mesleğin ödün verilemeyecek ilkeleriyle yerleşmiş gelenek ve göreneklerine göre gerekli çalışmaları yaparak önlemler alır.
Özdenetim Divanı, ÇGC Tüzüğü’nün hükümleri doğrultusunda, Yönetim Kurulu’nca verilen yetkiye dayanarak, Basın Meclisi’nin gözetiminde, ÇGC’nin etkinlik alanı içinde; iletişim özgürlüğü, halkın haber alma ve doğruları öğrenme hakkının korunması, basında saygınlığın yaygınlaştırılarak geliştirilmesi için çalışır. Bu amaçla, basında özdenetim bilincinin yerleşmesi için uğraş verir.
(Bu yönetmelikte yer yer geçen “Cemiyet” kelimesiyle, “ÇGC” kısaltmasından Çukurova Gazeteciler Cemiyeti, “Divan” kelimesinden de Özdenetim Divanı anlaşılmalıdır.)

MADDE 2- Çukurova Gazeteciler Cemiyeti’nin her seçimli genel kurulundan sonra en geç 30 gün içinde toplanıp görev bölümü yapan Basın Meclisi, üyelerinin arasından seçeceği yedi kişiyle Özdenetim Divanı’nı oluşturur. Cemiyet Başkanıyla Meclis Başkanı Divan üyeliğine seçilemez.

MADDE 3- Özdenetim Divanı’na seçilen yedi Basın Meclisi Üyesi, yedi gün içinde toplanarak bir sonraki seçimli Genel Kurula dek görev yapmak üzere kendi arasından Başkan, Başkan Yardımcısı ve Sekreter üye seçer.

MADDE 4- Özdenetim Divanı Başkanı, çalışma dönemi süresince toplantının düzenli yapılmasından, alınan kararların izlenmesinden, gerek Basın Meclisi, gerekse Yönetim Kurulu ile yapılacak temaslardan, kararların uygulanmasını sağlama sürecindeki sekreteryadan sorumludur. Başkan’ın bulunmadığı durumlarda, Başkan Yardımcısı, onun da bulunmadığı dönemlerde Sekreter üye, onun da bulunmaması durumunda ise en kıdemli üye söz konusu sorumluluğu taşır.

MADDE 5- Özdenetim Divanı Sekreteryası için Cemiyet lokalinde sürekli bir büro oluşturulur. Sekreter üye bu büronun işleyişinden, toplantı tutanaklarının düzenlenmesinden ve yazışmaların zamanında yapılmasından sorumludur.

MADDE 6- Özdenetim Divanı ayda en az bir kez olağan toplantı yapar. ÇGC Yönetim Kurulu, Basın Meclisi Başkanı, Özdenetim Divanı Başkanı ya da Divan üyelerinin salt çoğunluğunun gerekli gördüğü durumlarda, olağanüstü toplantılar da yapar. Toplantılar salt çoğunluk ile açılır. Kararlar en az aynı çoğunlukla alınır. Her üyenin bir oyu vardır ve oylar sadece sahibinin kişisel görüşünü yansıtır. Çekimser oy kullanılmaz.

MADDE 7- Özdenetim Divanı görüşmeleri ve oylamalarla ilgili her olgu, tersine karar alınmadıkça gizlidir. Özdenetim Divanı, gerekli görür ve taraflardan talep gelirse ilgilileri dinleyebilir ve tanık çağırabilir.

MADDE 8- Özdenetim Divanı’nın oluşması, amaçları, çalışma yöntemleri kamuoyuna duyurulur. Ancak, Özdenetim Divanı kararları kesin değildir. ÇGC Yönetim Kurulu’nun onayı ile kesinleşecek öneri niteliğindedir.
ÇGC Yönetim Kurulu, bu önerileri gündeme alarak aynen onaylayabileceği gibi değişiklik yapmayı da gereksinebilir. Değişiklik düşünüldüğünde, karar önerisi gerekçesiyle birlikte, tekrar görüşülmek üzere Özdenetim Divanı’na gönderilir. Bu veto hakkı iki kez yinelendiğinde karar önerisi bu kez Basın Meclisi’nde görüşülür. Benzer görüş ayrılıkları nedeniyle karar alınamazsa dosya Genel Kurul’a sunulur.
Bu konu, Tüzük’te belirtilmediği için Genel Kurul’un toplanma koşulu olamaz. Genel Kurul’un toplanması ÇGC Tüzüğü hükümlerine göre gerçekleşir.
a) Özdenetim Divanı’nın önerileri Yönetim Kurulu tarafından, görüş ayrılığı gibi bir gerekçe sözkonusu olmadığı takdirde, en geç on beş gün içinde görüşülerek karara bağlanır. Acil konularda Basın Meclisi Başkanı ile Özdenetim Divanı Başkanı’nın ortak önerisi üzerine ÇGC Başkanı, Yönetim Kurulu’nu olağanüstü toplantıya çağırabilir.
b) Özdenetim Divanı çalışmaları ve kararları Yönetim Kurulu’nun imzasıyla kamuoyuna açıklanır. Bunlar ayrıca, gerektiğinde ilgililerce saptanacak kişi ve kuruluşlara genel mektup yöntemiyle özel olarak duyurulabilir.

MADDE 9- Basın Meclisi üç ayda bir yaptığı olağan toplantılarında, Özdenetim Divanı’nın çalışmalarını gündeminin ilk maddesinde ele alarak görüşür. Basın Meclisi, Özdenetim Divanı’nın düzenli çalışmasını sağlayıcı önlemleri de almakla yükümlüdür. Aylık olağan toplantıların yapılmadığı, divan üyelerinin bu toplantılara üç kezden çok özürsüz devamsızlığı saptandığı takdirde, Divan üyelerinin seçimini teker teker ya da topluca yenileyebilir.
Cemiyet Başkanı ve Basın Meclisi Başkanı, divan toplantılarına katılıp çalışmaları izleyebilirler. Ancak, oylamaya katılamazlar.

AMAÇLAR

MADDE 10- Özdenetim Divanı, Cemiyet Tüzüğü, mesleki gelenekler, etik değerler doğrultusunda Basın Meclisi ve Yönetim Kurulu’nun gözetimi altında ÇGC’nin etkinlik alanı içinde; halkın haber alma ve iletişim özgürlüğünün, basın saygınlığının korunması ve yaygınlaştırılması için çalışır. Basında özdenetimin kurumsallaştırılarak; basın üzerinde resmi ya da özel, hiçbir türlü baskı oluşmaması için çalışmalar yapar.

MADDE 11- Özdenetim Divanı, ÇGC üyelerinin, üye olmasa da ÇGC’nin etkinlik alanı içinde “Gazeteci” sıfatını kullananların; Cemiyet Tüzüğü’nün 9. Maddesi, Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi, Basın Konseyi Yönetmeliği, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde yer alan ilkelere uymak zorunda olduklarını kabul ederek, basında özdenetimi titizlikle sağlamaya çalışır.
Bu bağlamda;
a) Basın mesleğinin, ilkelerine ve ahlak anlayışına aykırı biçimde kullanılarak, özel çıkarlara alet edildiğine ilişkin söylentilerle basını topluca zan altında bırakan savlar, en kısa sürede incelemeye başlanır.
b) Halkın haber alma ve gerçekleri öğrenme hakkı ile iletişim özgürlüğüne yönelik somut tehdit ve tehlikeler de en kısa süre içinde incelemeye alınır.
c) (a) ve (b) fıkralarının dışında, yayın kuruluşları ve basın mensupları hakkında yapılabilecek bireysel suçlamalar ya da meslek ilkelerinin çiğnenmesine ilişkin başvurular da Çalışma Yöntemi bölümündeki kurallar çerçevesinde ele alınarak incelenip karara bağlanır.
d) Özdenetim Divanı, basında özdenetimin geliştirilmesi yolunda yöntemler geliştirir.

MADDE 12- Basın Protokol Listesi’nin düzenlenmesi, yeni kuruluşların listeye alınması, meslek etiğine ve Özdenetim Divanı’nı ilgilendiren duyarlılıklara aykırı yayın yapan kuruluşların sürekli ya da süreksiz listeden çıkarılması, Özdenetim Divanı’nın başat görevlerindendir.
a) Basın Protokol Listesi’nde, yaygın ve yerel basın, ajans, TV ve radyolar, resmi basın-yayın kuruluşları ile kardeş basın meslek örgütlerinden Adana’da büro ya da temsilcilikleri bulunanlar, yer alabilirler.
b) Basın Protokol Listesi, bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak ilk değerlendirmede (c) maddesindeki ilkeler gözönüne alınarak düzenlenir.
c) Listeye girebilecek kuruluşların niteliği şu ölçülere göre değerlendirilir:
1. Basın İlan Kurumu’nca vasıflı sayılmakta mıdır?
2. Sahibi, yöneticisi ya da temsilcisi yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymiş midir? Meslek etiğine aykırı davranışları bulunduğu yönünde somut olay ya da yaygın görüş var mıdır? Basın mesleğini özel çıkarları doğrultusunda kullandığı yolunda somut kanıt ya da yaygın kanı söz konusu mudur?
3. Basın-yayın kuruluşlarının alışılmış gelir yöntemlerinin (ilan, reklam) dışına çıkmış mıdır? Kuruluşu adına “yıldönümü, yarışma, anket v.s.” adı altında geceler ve etkinlikler düzenleyip davetiyelerini satma alışkanlığı var mıdır? Hayali etkinlikler düzenlemekte midir?
4. Basın kartı sahibi gazeteciler, mesleklerine uygun biçimde istihdam edilmekte midir?
5. Günlük gazeteler (6 ay), diğer süreli yayınlar (1 yıl) beklemek zorundadır.
d. Yukarda belirtilen ilkelere uygun basın-yayın kuruluşları, Cemiyet üyelerinden en az beşinin imzasını taşıyan veya Yönetim ya da Onur Kurulu üyelerinden birinin gerekçelere dayalı yazılı isteği üzerine, listeye alınmak amacıyla incelemeye alınır.
e) Listeye giren yayın kuruluşları daha sonra; yerel, ulusal ve evrensel etik kurullara göre yapılacak değerlendirmede, olası bir yakınma ya da Özdenetim Divanı’nın yorumlarını belirleyen ilkelere ters yayın yapıldığının saptanması üzerine; süreli ya da süresiz liste dışına çıkarılır. Özdenetim Divanı’nın bu konuda alacağı kararlar da, ilgili maddelerde belirtildiği gibi, kamuoyuna duyurulur.
f) Listeden kendi isteğiyle çıkmak isteyen basın-yayın kuruluşlarının talebi, sahibinin ya da temsilcisinin yazılı başvurusu ile Yönetim Kurulu’nca işleme konulur. Bu işlem de kamuoyuna usulüne göre açıklanır.
g) Bir basın-yayın kuruluşunun “listeye alınması”, “listeye alınmaması”, listeden çıkartılması” konularındaki kararı görüşülürken Özdenetim Divanı şu noktalara dikkat eder:
1) Bu toplantı sağlık özrü dışında Özdenetim Divanı’nın bütün üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilir.
2) Söz konusu karar gerektiğinde inceleme komitesi kurularak birkaç oturumda alınabilir.
3) Oylama gizli yapılır. Olumlu oy (artı), olumsuz oy (eksi) işareti verilerek belirtilir.
4) Özdenetim Divanı’nın bu konudaki kararında gerekçe gösterilmez.
h) Basın Protokol Listesi’nde yer almak, basın-yayın kuruluşlarının ilan ve reklam çalışmalarına, referans ve dayanak olamaz.
ı) Basın Protokol Listesi’nde yerel alan yazılı basın-yayın organlarının (Gazete, dergi, kitap) sahibi ya da temsilcileri, yayınlarından birer tanesini, yayım günü, Cemiyet merkezine göndermeyi kabul ederler. Üst üst üç nüshası gönderilmeyen gazete ve dergilerin durumu, Özdenetim Divanı’nda görüşülür.

ÇALIŞMA YÖNTEMİ

MADDE 13- Özdenetim Divanı, olağan toplantılarında öncelikle kendi saptadığı aykırılıkları, etik dışı yayın ve uygulamaları görüşüp karara bağlar.

MADDE 14- Özdenetim Divanı, gerek bir yakınma başvurusu, gerekse doğrudan ele aldığı olay ve olguları incelerken; önce ÇGC Tüzüğü, yeterli olmadığı takdirde sırasıyla Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi, Basın Konseyi Yönetmeliği, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve yasaları, bu yasalar doğrultusunda hazırlanmış tüzük ve yönetmeliklerle, basın mesleğiyle ilgili yerleşik gelenekleri dikkate alır. Bunların yanıt vermediği durumlarda Özdenetim Divanı üyeleri sağduyularına göre karar verir.

MADDE 15 – Özdenetim Divanı, yayın organlarının yayınlarından zarar gören kişi ya da kuruluşların ÇGC’ye ilettikleri yakınmaları başvuru sırasına göre inceler.
Önce konunun, bu yönetmeliğin 11. maddesindeki hususlarla olan ilişkisini saptar. İncelenmesini uygun bulursa ilgililerin yakındıkları konu nedeniyle yasal yanıt ve dava haklarını kullanmayacaklarını belirten “vaat mektubu”nu imzalaması koşuluyla çalışmalarına başlar. “Vaat mektubu”, yakınmacının Cemiyet kararlarını kesin olarak kabul edeceği ilkesini içerir.

MADDE 16 – Yayında adından açıkça söz edilmese bile, kimliği okuyucu ya da izleyicilerce kolaylıkla saptanıp anlaşılabilecek kişi ya da kuruluşların başvurusu da dikkate alınır.

MADDE 17- Özdenetim Divanı, kamu adına soruşturma konusu yapılmış ya da yayının üzerinden iki aydan çok süre geçmiş olaylar hakkındaki başvuruları incelemez.

MADDE 18- Yakınmalar ya da incelenen olaylar en çok kırk beş günde karara bağlanır. Ancak, gazetecilik mesleğinin olağandışı koşulları dikkate alındığında yakınmacının başvurusundan kararın kesinleşmesine dek geçecek süre iki aydan çok olamaz. Bu süre aşılırsa yakınmacı yargı yollarına başvurma hakkını kullanabilir.

MADDE 19 – Özdenetim Divanı, ilke olarak meslek ilkeleriyle ahlak kurallarının çiğnenmesi durumunda, söz konusu olumsuzluğun bütünüyle basın dünyasını ilgilendirmediğini, bazı aykırılık ve sapmaların bireysel olduğunu anlatabilmek, mesleğin saygınlığı açısından etkin biçimde işletilen bir özdenetim yapılanmasının varlığını kanıtlamak amacıyla her olay ve olguyu değerlendirerek önlemler almaya özen gösterir.
Amaç, yakınmacı ile yakınılan basın mensubu ya da kuruluşu arasında uzlaşma sağlanması, zarar gören tarafın bu zararın yol açtığı olumsuzlukları giderecek fırsat ve yaptırımlara kavuşturulmasıdır. Bu gerçekleştirilmediği takdirde Divan, “uyarma”, “kınama” ya da gerekli gördüğü kavramlarla olayı kamuoyuna ve ilgililere duyurma yolunda ÇGC Yönetim Kurulu’na öneride bulunmakla yükümlüdür.
Olay, Cemiyet üyesi bir basın mensubunu ilgilendiriyorsa, meslek ilkelerine aykırı davranan söz konusu üyenin Onur Kurulu’na gönderilmesi yolunda öneride bulunma da değerlendirme sırasında gözden ırak tutulmayacaktır.

MADDE 20- Bir basın-yayın kuruluşu ya da basın mensubunun hakkında haksız suçlamada bulunulduğunu öne sürerek Özdenetim Divanı’na başvurması doğal haklarıdır. Böyle bir durumda da yönetmelik hükümleri uygulanarak işlem yapılır.

MADDE 21- Özdenetim Divanı’nın görevi süresince etkinliğiyle ilgili harcamalar, oluşturulacak bütçe çerçevesinde Yönetim Kurulu’nca yapılır.

MADDE 22- Özdenetim Divanı Yönetmeliği’nin işlerliği, ÇGC Yönetim Kurulu tarafından sağlanır.

MADDE 23- Bu yönetmelik, Basın Meclisi’nce görüşülüp kabul edildikten sonra, Yönetim Kurulu’nun 11.03.2003 tarihli toplantısında kabul edilen ve 23 maddeden ibaret olan, işbu yönetmelik hükümleri taraflar tarafından imzalandıktan sonra yürürlüğe girmiştir.